féilscríbhinn

Fuair mé Féilscríbhinn do Chathal Ó Háinle ó CIC an lá cheana: 4.2 phunt meáchain agus 1,071 leathanach! Tá an leabhar ar fad i nGaeilge, agus níl sé saor (go háirithe le posta go Meiriceá san áireamh). Más dóigh leat gur féidir go mbeadh suim agat ann, ach níl tú cinnte, seo é clár an ábhar:

Anders Ahlqvist ~ Miondán Sean-Ghaeilge

Pádraig Breathnach ~ Ar bord físe: Iarrachtaí le Micheál Ó Conghaile

Liam Breatnach ~ Dinnseanchas Inbhear Chíochmhaine, ‘trí comaccomail na Góedelge’, agus caibidil i stair litriú na Gaeilge

Pádraig A. Breatnach ~  Sliocht as Litir Naomh Pól chun na Rómhánach aistrithe go Gaeilge

Fionntán de Brún ~ ‘We want no Gothic Revival’: Pádraig Mac Piarais, an Gotachas agus an athbheochan

Pádraig de Paor ~ Mo mháistir dorcha: Leathchéad dán le Nuala Ní Dhomhnaill ar théama an bháis

James Doherty ~ Earráid Stella Maris

Patricia Lysaght ~ Tadhg Ó Murchú ag bailiú béaloidis i gContae an Chláir sa bhliain 1942

Eoin Mac Carthaigh ~ Tinn liom do mhaoith, a Mháire

Liam Mac Cóil ~ Scéal scéil: Staidéir beag ar chúrsaí reacaireachta

Kim McCone ~ Sean-Ghaeilge combart, Nua-Ghaeilge coimpeart

Nollaig Mac Congáil ~ Ar cuireadh Séamus Ó Grianna ina thost?

Mícheál Mac Craith ~ Tadhg Ó Cianáin agus Andrea Palladio

Uáitéar Mac Gearailt ~ Deilbhíocht Scéla Laí Brátha agus scríobhaithe LU

Uilleam MacGill'Ìosa ~ Dàn le Eòin Mac Mhuirich ann an Leabhar an Deaghain

Damian McManus ~ Naomhú Néill Fhrosaigh uí Néill

Liam Mac Mathúna ~ Iasachtaí foclóra agus il-leaganacha logainmneacha i ndialanna Uí Chianáin agus Uí Mhealláin: Spléachadh tosaigh

Seosamh Mac Muirí ~ Dún Eogain Bél forsind loch

Ciarán Mac Murchaidh ~ Seanmóirí an Easpaig Séamas Ó Gallchóir: Eagráin, aistriúcháin agus aidhmeanna

Liam Mac Peaircín ~ Marbhna an Athar Nioclás Mac Síthigh

Dòmhnall Eachann Meek ~ A' cruthachadh eachdraidh: Uilleam MacDhunlèibhe agus ‘Blàr Shùnadail’

Úna Nic Éinrí ~ Pas nó paitinn na filíochta san ochtú haois déag?

Máirín Nic Eoin ~ Múinteoirí, timirí agus saighdiúirí na hathbheochana: An dírbheathaisnéis gluaiseachta

Brian Ó Catháin ~ Eoghan Ó Gramhnaigh agus ‘Clann Chonchobhair’: Bailitheoirí béaloidis  in Oileán Árann

Tadhg Ó Dúshláine ~ Critique Uí Chorcora ar ‘Chaoine Airt Uí Laoire’

✝Daithí Ó hÓgáin ~ An Dall Glic agus an éigse

Ruairí Ó hUiginn ~ Cond-ricc, cond-ránic srl.

Muiris Ó Laoire ~ Teagasc na Gaeilge: Cúiseanna agus curaclam ar strae?

Pádraig Ó Liatháin ~ Éamonn Mac Giolla Iasachta agus tionchar na staire ar a shamhlaíocht

Mícheál B. Ó Mainnín ~ Muintir Chianáin Ard Mhacha agus borradh na dteaghlach léannta

✝Damien Ó Muirí ~ Séamas Óg Mac Coitir agus an dlí Gallda

Caoimhín Ó Muirigh ~ Fionn i ndiaidh na ríthe: Úathad mé a Temraig a-nocht

Diarmaid Ó Muirithe ~ Cnuasach focal as Port Láirge

Nollaig Ó Muraíle ~ Uí Ainlí, taoisigh Chineál Dofa, sna ginealaigh agus sna hannála

Máirtín Ó Murchú ~ Oide i ndréachtaibh: Exirsís bheag san athbheachtú

Eoghan Ó Raghallaigh ~A gcródhacht ceart chlann bhFeórais: Dán molta ar Mhaighiú Mac Feórais

Pádraig Ó Siadhail ~ ‘Anna Ghordún’ agus an ‘Gaberlunzie Man’: Nóta faisnéise faoi Anne Gordon Rudmose-Brown agus faoi Phádraic Ó Conaire

Jürgen Uhlich ~ Serc mór do Macc Muire

Regina Uí Chollatáin ~ Athruithe teanga agus caomhnú teanga i scéal an chló i ré na hathbheochana

Seosamh Watson ~ ‘Dada’ i nGaeilge na hÉireann agus na hAlban

Nicholas Williams ~ Gaeilge na hIarmhí

an teanga

Seo rann sa teanga Peirsis:

Chum an file Amir Khusrau (1253-1325) in Delhi é tuairim is seacht céad bliain ó shin. Fuair mé é sa leabhar The Last Lingua Franca le Nicholas Ostler, in éindí leis an t-aistriúchán seo:

My lover's tongue is Turkic, and Turkic I do not know;

How glad I'd be if only that one's tongue were in my mouth.

Thaitin an débhríocht, a oibríonn i mBéarla agus i nGaeilge chomh maith céanna agus a oibríonn sé i  bPeirsis, go mór liom. Tá débhríocht eile sa rann seo, mar a bhíonn ann i gcónaí i bhfilíocht na Peirsise. Ní shonraíonn an ghramadach inscne. Ní bhíonn a fhios againn an fear nó an bean, “sé” nó “sí”, atá i gceist. Tá forainm amháin i bPeirsis, “û”, a chiallaíonn “he, she, it”. San fhocal “zabânash”, a haistríodh thuas mar “that one's tongue”, is ionann “zabân” agus “tongue”, agus ciallaíonn an foirceann“-ash” idir “his” agus “her”.

Chuir mé romham leagan Gaeilge den rann seo chumadh, agus chinn mé gan bhacadh le débhríocht na hinscne. Is féidir gurbh é fear eile a bhí i gceist ag Khusrau, rud nach raibh neamhchoitianta ar chor ar bith, ach sa leagan doggerel seo thug mé bean Éireannach mar leannán dó. Ar an láimh eile, tá an forainm “í” débhríoch sa dara líne, rud a thaitníonn liom!

Is í an Ghaeilge teanga mo ghrá.

Gan í bheith agam atá mo chrá.
Dá mbeadh a teanga i mo bhéal,

Nach ormsa a bheadh an t-ádh!

Nod libh: atá mo chrá = atá do mo chrá.

bia thús an earraigh?

Fromad cach bid
Promhadh (.i. tástáil) gach bia

Tá téacs againn sa lámhscribhinn Rawlinson B 512 i Leabharlann Bodleian in Oxford a deir linn céard iad na bianna atá oiriúnach nó traidisiúnta ag na laethanta ceann ráithe, Bealtaine, Lúnasa, Samhain agus Lá Fhéile Bríde. Chuir Kuno Meyer an téacs seo in eagar é agus d'aistrigh sé é. Tá an buntéacs ar fáil anseo, agus an t-aistriúchán anseo, a bhuí leis na daoine maithe ag UCD.

Seo iad go hachomair na bianna atá i gceist:

Bealtaine: leann, meacain (.i. cairéid, srl.), meadhg milis, gruth úr

Lúnasa: torthaí agus lusanna

Samhain: feoil, leann, cnónna, ispíní / ruipleog, bláthach, im úr

Lá Fhéile Bríde (Imbolc): “tástáil gach bia in ord” agus “ionladh láimhe is coise is cinn”

Ach céard go díreach is ciall le “gach bia in ord”? Is dócha nach raibh mórán bia úr le fáil ag an am sin den bhliain. An é an chaoi gur ith siad beagán de gach rud a bhí fágtha acu? Sa téacs seo (féach thíos) is iad “Fromad cach bid bís ind urd” na focail atá scríofa.  Is dócha go bhfuair Meyer “Fromad cach bíd iar n-urd” ó LS eile. Ach níl aon athrú céille i gceist dáiríre.

Fromad cach bid bís ind urd 

issed dlegar iar n-imbulc.

diunnach laime is coisi is cind

is amlaid sin atberim. A.

Mairg... leagan eile

Scríobh mé blagmhír faoin rann seo cúpla bliain ó shin. B'fhéidir gur mhaith leat súil a chaitheamh ar an  leagan sin ar dtús. Tá cuma chearnach righin ar na litreacha sa leagan sin, agus tá na focail réasúnta deacair a léamh dá bhrí sin. Sa chás seo thíos, ar an láimh eile, bhreac an scríobhaí (duine eile atá ann) an rann síos go sciobtha ina ghnáth-scríbhneoireacht reathach, mar nóta imill ag bun an leathanaigh (4r) sa lámhscríbhinn 23 P 26 (ARÉ / RIA).

Mairg cuinges ni ar a charuid

muna loinn leis a tabhairt

is e dede nos bia de

miscais ⁊ oibire

Tá an litriú agus cuid de na focail sa leagan seo éagsúil leis an leagan ar an leathanach eile, ach tá an chiall chéanna leis an iomlán sa dá chás. Níl ceachtar acu sothuige ar fad i nGaeilge an lae inniu, áfach. Seo athinsint ar na línte thuas mar mhíniú:

Mairg (don té a) chuingeas (= a iarrann; cf. athchuinge > achainí) ní ar a chara

muna (mura) lainn/loinn (= fonnmhar)  leis (é) a thabhairt

is é déidhe (= dhá rud) nos·bia (= a bheas) de

mioscais agus oirbhire (= focal feargach, mallacht).

éigniú agus agóidí

Ní bhainim úsáid as mo chuid Hindi minic go leor. Is fiú focail na n-agóideorí a aistriú.

Tá urraim ag teastáil uainn.

Ní chuirfidh an India suas le masla na mban.

Bean na hIndia: Urraim tuillte aici.

Tá dínit ag teastáil uainn.

Tá ceartas ag teastáil uainn.

Tabhair cothroime dár nglór.

Gearr lámha is cosa na n-éigneoirí.

Tabhair an sealán d'éigneoirí.

Ainghníomh in aghaidh na bantrachta.

papadzules

Post amháin eile ar bhia na Maya roimh an Lá Mór (21 Nollaig)!

Na comhábhair: pepitas (síolta puimcín), epazote (luibh), uibheacha cruabhruite, trátaí, chile, salann, ola, oinniún (an t-aon rud san oideas seo nach bhfuil réamh-Cholambach) agus tortillas de maiz.

na papadzules críochnaithe

ar an mbord le sailéad

atole

Tá 21 Nollaig ag teannadh linn: grianstad an gheimhridh agus an Mayan Apocalypse! Beidh cairde chun dinnéir chugainn an oíche sin agus tá sé ar intinn agam deoch echt-Maya a thabhairt dóibh. 

Tá trí comhábhar le feiceáil sa ghrianghraf thuas: masa harina, cainéal, agus piloncillo. Mhínigh mé masa i mblagmhír eile cúpla lá ó shin. Séard atá i bpiloncillo ná siúcra donn. Tá masa harina ar fáil in Éirinn ó My Mexican Shop. Déantar é as grán indiach bán de ghnáth, ach tá masa buí ar fáil freisin anseo ó Maseca (masa = taos + seca = tirim), comhlacht i dTexas.

An modh:  Cuir píosa cainéal agus coirceog piloncillo in uisce fiuchta, i sáspan nó sa mhicreathonn. Fiuch go mbeidh an siúcra leáite. Tóg amach an cainéal. Cuir cúpla spúnóg masa harina ann agus measc go maith é le greadtóir (whisk). Lean ort á théamh is á shuaitheadh go ceann cúpla nóiméad, go mbeidh an t-atole ramhar, ach tanaí go leor le hól. Sin é! Más mian leat, is féidir bainne nó uachtar a meascadh tríd freisin.

Ní raibh piloncillo ná cainéal ag na Maya roimh theacht na Spáinneach, ach bhí mil agus ilspíosra (Pimenta dioica) acu. Más deoch fíor-réamh-Cholambach atá uait, tig leat mil agus ilspíosra a úsáid. Tá blas an-deas orthu freisin. Bhí seacláid ag na Maya freisin, ar ndóigh. Má chuireann seacláid san atole, champurrado a bheas agat. Ach le fírinne, is fearr liom mo chuid atole i muga amháin agus mo chuid seacláide i muga eile.