ronnach

spéir dhroim an ronnaigh

Tá léirmheas ar an Economist ar an leabhar The Old Ways: A Journey on Foot le Robert Macfarlane. Deir an learmheastóir an méid seo faoi shúil agus stíl an údair:

The tendency is to notice that tree, that stile, that passage of light (rionnach maoim, he tells us in a typically lovely aside, is Gaelic for “the shadows cast on the moor by cumulus clouds”).

Tá sé furasta na focail “rionnach maoim” a athrú ó Ghàidhlig go Gaeilge: ronnach maidhm. Ach ní aithním iad, mar théarma, i gceachtar den dá theanga. Tá “mackerel sky*” ar eolas agam, ar ndóigh, agus chuir mé an leagan Gaeilge de thuas faoin ghrianghraf. (Chuirfinn geall gur ón mBéarla a tháinig an leagan Gaeilge, ach is cuma.) Ní faoin spéir, afách, atá Macfarlane ag caint, ach faoi na scáthanna a chaitheann na scamaill úd ar an talamh. Ní ar thalamh ar bith: ar an móinteach. Tá sé seo go hálainn mar íomhá, ar ndóigh.

Ach cá bhfuair sé an Ghàidhlig seo agus cén struchtúr gramadúil a cheanglaíonn na focail seo le chéile. Níl an téarma le fáil an idirlíon, ach amháin san abairt thuas. Chuir mé ceist faoi seo ar chara liom atá “fileanta sa Ghàidhlig”, ach bhí sé dall air freisin.

Is léir, mar sin féin, chomh mór agus a thaitníonn “seoid Ghaelach” mar seo leis an léitheoir, agus leis an léirmheastóir sa chás seo. Tá sé “so Celtic” (.i. neamhshaolta, draíochtúil, ceo(l)mhar), tá's agat.

Pé scéal é, más féidir le duine ar bith a léann an bhlagmhír seo an scéal laistiar de “rionnach maoim” a insint dúinn, beidh mé faoi chomaoin agat!

* Ar chuala sibh “oyster shell sky” riamh?  Deirtear é sin abhus anseo ó am go ham, ach is spéir eile atá i gceist.

peirsil, sáiste, marós is tím

cliceáil

An tsáiste agus an tím atá faoi bhláth. Tá príomhpháirteanna acu ar a deic faoi láthair.  Tá siad go hálainn i bpota agus chomh hálainn céanna ar phláta mar ghairnis (comme dans les meilleurs restaurants).

potaireacht Mimbres (+ beagán gáirsiúlachta)

Bhí mé ag breathnú ar shamplaí de photaireacht Mimbres ar an idirlíon ar maidin.  Tagann na potaí seo ó dheisceart New Mexico agus tá siad míle bliain d'aois, a bheag nó a mhór.  Fuarthas an chuid is mó acu in uaigheanna. Rinne na sochraidí poll iontu d'aon ghnó.  Deirtear uaireanta gur “maraíodh iad”.  Ansin cuireadh iad ar aghaidh an choirp. Tá cáil mhór ar stíl na Mimbreños, go háirithe in Iardheisceart Mheiriceá. 

gabhar sléibhe

beirt fhear

bod iontach

Chuir an ceann deireanach seo na scéalta grinn a chum an fuirseoir Drew Carey ar an ábhar seo i gcuimhne dom. Tá cnuasach mór acu seo le fáil ar an idirlíon.  Murar chuala tú iad cheana féin, seo cúpla ceann duit:

Tá mo bhod chomh mór sin, tá sneachta air sa samhradh.

Tá mo bhod chomh mór sin, ní fhreagróidh sé scairteanna gutháin ó Spielberg.

Tá mo bhod chomh mór sin, tá bod dá chuid féin aige, agus tá an bod sin níos mó ná do cheannsa.

Tá mo bhod chomh mór sin, tá sé sa chistin ag déanamh ceapaire dom anois díreach.

mallachtaí eile

Maile baire gaire

Phléigh mé rud ar a dtugtar “cursing stone” nó cloch mhallachta sa bhlagmhír roimhe seo. Chuir alt a léigh mé ar an idirlíon ar maidin gléas mallachta eile i gcuimhne dom.  Defixio nó táibléad luaidhe a bhfuil mallacht scríofa air atá i gceist agam. Baineadh úsáid as a leithéid go minic i ré na Rómhánach.  Is i Laidin a bhíonn na defixiones de ghnáth, ach fuarthas cúpla ceann sa Ghaillis freisin. Is iad sin na téacsanna is faide dá bhfuil againn sa teanga Cheilteach úd.

Thug mé súil ghéar ar cheann de na defixiones a luaitear san alt thuas. Rith sé liom go bhfuil sean-mhallacht againn sa Ghaeilge atá an-chosúil leis an defixio seo. Seo í san t-eagrán a chuir Róisín MacLaughlin uirthi sa leabhar Early Irish Satire, in éineacht leis an aistriúchán a rinne sise:

Maile, baire, gaire Caíar,

cot-mbéotar celtrai catha Caíar

Caíar, di-á, Caíar di-rá - Caíar!

fo ró, fo mara, fo chara Caíar!

Evil, death, short life to Caíar,

spears of battle will have killed Caíar,

may Caíar die, may Caíar depart -- Caíar!

Caíar under earth, under embankments, under stones!

Tá dhá rud le tabhairt faoi deara sa mhallacht seo. Is scrios ar a chorp, ní ar a anam ná aon rud eile, a ghuítear. Agus luaitear a ainm faoi sé sa mhallacht ghairid seo.  Tá an dá thréith seo le fáil sa defixio a bhfuil suim agam ann. Seo líníocht de: 

Más maith mo radharc, ainmnítear Porcello, an fear a mhallaítear, ocht n-uaire ar a laghad ar an táibléad seo.  Scrios iomlán a choirp a ghuítear ann:


interficite = scriosaigí (é)
occidite = leagaigí (é)
profucate = praefocate (é) = tachtaigí (é)
eni[ca]te = maraígí (é)

ballán in Albain

Scríobh mé faoin rud ar a dtugtar “ballán” anseo tamall ó shin. Is cosúil go bhfuil dhá chuid den rud seo: an cuach sa chloch a dtugtar “ballán” air, agus an chloch chruinn a rinne an cuach, más fíor. Scaradh an chloch seo thuas lena ballán, atá suite i seanreilig ar Oileán Canna in Albain, na blianta ó shin. Fuarthas le déanaí í agus tá an dá chuid le chéile arís.  Tá a leithéid le fáil in Éirinn freisin, mar a dtugtar “cursing stone” ar an gcloch.  Dar le halt ar an mBBC inné, is ón ochtú haois do na clocha seo, agus mhínigh Katherine Forsyth mar seo iad:

“Traditionally, the pilgrim would recite a prayer while turning the stone clockwise, wearing a depression or hole in the stone underneath.”

Níl a fhios agam an bhfuil ainm dúchasach againn ar an gcloch.

ag siúl ar uisce?

cliceáil le méadú

Is cosúil go raibh ar an Triúr Manach abhainn a thrasnú, ar áth nó ar éigin, agus iad ar a mbealach isteach san fhásach, más fíor don phictiúr seo i lámhscríbhinn Jaineach ó Ghujarat. Dála an scéil, má tá cara ag duine ar bith amuigh ansin a bhfuil Gujaraitis aige/aici, ba bhreá leis na Manaigh leagan dá scéilín a fháil sa teanga sin. Tá sé ar fáil i Hindis anseo, agus ní dóigh leo go mbeadh sé ró-dheacair an leagan sin a thiontú go Gujaraitis.  (Dar le Wiki, tá 65.5 milliún cainteoirí Gujaraitise ar an domhan.)

An Ghréig inniu i bpictiúr amháin

Tá dhá scribhinn ar an mballa marmair seo. Deir an chéad cheann, i litreacha discréideacha, “BANQUE DE GRECE”. Maíonn an dara ceann, atá pas beag níos nua:

ΜΠΑΤΣΟΙ ΘΑ ΣΑΣ ΦΑΝΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΑΣ

Ithfidh na péas bhur gclann.