dátheangachas, aguisín

Má tá duine a bhfuil trí theanga aige trítheangach, agus duine a bhfuil dhá theanga aige dátheangach, céard a thugtar ar dhuine nach bhfuil ach teanga amháin aige?

Palouse: 3 radharc

Tá mé tar éis cúpla lá a chaitheamh in oirdheisceart Stát Washington. Tógtar a lán cruithneachta ar chnoic chuardhromacha an cheantair seo. Dumhcha déanta as siolt atá iontu, dumhcha a charn an ghaoth suas le linn na n-oighearaoiseanna.  Scríobh mé beagán faoin áit seo, ar a dtugtar The Palouse, dhá bhliain ó shin anseo. Seo agaibh trí radharc ar an gceantar. (Tá siad inchliceáilte, ar ndóigh.)

ó thaobh an bhóthair

ón aer, ó Ghoogle Maps

An rud is suimiúla anseo ná go dtaispeántar na dathanna éagsúla atá le feiceáil agus tú ag tiomáint tríd an gceantar seo am ar bith. Ní chuirtear agus ní bhaintear an chruithneacht ag an am céanna ó chnoc go cnoc. Níl a fhios agam cén fáth, ach bíonn coinleach buí ar chnoc amháin, branar dorcha ar cheann eile,  foithníní úra ag brú aníos anseo agus cruithneacht atá beagnach aibí ansiúd.

ó shúil an ealaíontóra

Tá na Sléibhte Gorma (Blue Mountains) atá ar imill an Phalouse le feiceáil sa mhonotype seo.

dátheangachas abú!

le Bado (= Guy Badeau)

Tá cúis eile againn anois le comhghairdeas a dhéanamh linn féin!  Deir an staidéar nua seo, Bilingualism and the Brain: Subcortical Indices of Enhanced Executive Function ó Northwestern University go bhfuil muid níos cliste toisc go bhfuil (ar a laghad) dhá theanga againn!  Tá achoimre den staidéar le léamh anseo.

Trí fuiric...

fuirec = ullmhú le haghaidh aíochta

degduine = dea-dhuine

cuirm = beoir

fothrucud = folcadh

Bhí an focal “fuireag” beo fós sa Nua-Ghaeilge Mhoch, agus is cosúil nach bhfuil sé againn níos mó.  Níl sé in FGB ar aon nós.  Maidir le beoir agus folcadh le chéile, phléigh mé barúil na nGael orthu sa bhlagmhír seo tamall ó shin. Ach is féidir dul thar fóir leo, mar is léir ón bhfógra seo i spa Seapánach:

Meastar go bhfaigheann 14,000 duine bás san fholcadán sa tSeapáin gach bliain, a thrí oiread níos mó ná mar a fhaigheann bás i dtimpistí bóthair.

conas gan an Ghaeilge a fhoghlaim

cliceáil le méadú

Seasann MAL do “Master Any Language”, ach is léir dom go mbeadh an chiall Fhraincise níos fearr anseo, mar atá “dona; donas" (mal de tête = tinneas cinn)!

laochra an deireadh seachtaine

le José Pulido

ar fáil anseo

“Troitheánaigh níos gasta, tá an aois ag teacht suas leat!”

an muileann Francach

Ar thug tú faoi deara gur éan corr í an Fhraincis i measc na dteangacha eile a tháinig ón Laidin?  Is féidir tréithe a máthar a fheiceáil go soiléir ar éadan na Spáinnise agus na hIodáilise.  Mar shampla, is ionann “tá grá agam ort” sa trí theanga: te amo. Cuir é sin i gcomórtas le je t'aime na Fraincise anois! Thosaigh an Fhraincis ag dul a bealach féin i bhfad ó shin, ag ciorrú agus ag giorrú na Laidine go dtí gur ar éigin a bhí aithne súl ná béil uirthi.

Tá sé intinn agam seachtain a chaitheamh sa Bhurgúin ag deireadh an tsamhraidh. Ós Celtophile mise, beidh orm cuairt a thabhairt ar chúpla iarsmalann agus cúpla láithreán seandálaíochta a bhfuil baint acu leis na Ceiltigh ansin.  Ina measc siúd tá Alésia, Bibracte, agus Autun. Cuireadh Autun ar bun mar chathair úrnua sna blianta 16-13 B.C. Baisteadh ainm leath-Rómhánach leath-Cheilteach uirthi: Augustodunum, .i. Dún Auguist. Ach féach céard a tharla dó.  Chuaigh Augustodunum tríd an muileann Francach agus níl fágtha anois de ach Autun!

Uaireanta, ach ní go minic, is é an mhalairt a tharlaíonn.  Luaigh mé an focal Laidine arra seachtain nó dhó ó shin sa bhlagmhír seo.  “Éarlais” an chiall atá leis.  Tá sé sa Fhraincis fós leis an gciall chéanna, ach le dhá litir de bhreis ann: arrhes. Ach ná bíodh díomá ort. Cé go bhfuil sé litir ann, is mar /ar/ a deirtear é!