Sugru

Seo gearrthán as an iris Time (22 Samhain):

Cliceáil le méadú.

Is léir ón litriú/fuaimniú Sugru go bhfuair Jane Ní Dhulchaointigh a cuid Gaeilge ón Tuaisceart, go díreach nó go neamhdhíreach. Tá suíomh ag an táirge nua seo anseo.

agus?

Is dóigh liom gur “agus” an focal seo thuas, cé nach bhfaca mé an tríú graiféim (grapheme) riamh roimhe. Is cosúil, mar sin féin, gur nod é seo a sheasann do “us”. Tá sé le feiceáil sa leabhar Elements of the Irish Language a foilsíodh i Lováin sa bhliain 1728. Seo é an comhthéacs:

... A Iosa sgaóil manm ó choibhreach

a locht, agus leighis é ó chréachtaibh a ainmhian, ...

Creidim gurb é atá ann ná an litir ‘z’, nach n-úsáidtear i nGaeilge de ghnáth. Is dócha gur baineadh feidhm as an ‘z’ seo, de thaisme nó d'aon uaim, in áit an noid iondúla atá le feiceáil anseo:

fásach mar a mbíodh leabhair

Tá timpeall 79,000 duine ina gcónaí i gCamden, New Jersey. Tá Camden ar cheann de na cathracha is boichte sa tír, le hioncam de $12,000 in aghaidh an duine. Tá ráta coireachta an-ard sa chathair seo freisin.

Tógadh an Camden Public Free Library sa bhliain 1905 le maoiniú ó Andrew Carnegie. Dúnadh an leabharlann seo sa bhliain 1986. Aistríodh na leabhair go foirgneamh eile agus ligeadh don sean-fhoirgneamh nuachlasaiceach titim as a chéile, de cheal airgid len é a athchóiriú.

Agus seo radharc de na crainn atá ag fás i lár na sean-leabharlainne anois. Is fada ó chonaic mé an méid sin siombalachais in aon ghrianghraf amháin. Tig libh bhur léamh féin a bhaint as.

Aguisín: tá na leabharlanna eile sa chathair sin i mbaol a ndúnta faoi dheireadh na bliana seo, ceal airgid.

exorcist?

Is cosúil go bhfuil easpa sagart sna Stáit Aontaithe a bhfuil na cáilíochtaí atá riachtanach acu le deamhain a dhíbirt. Mar sin bhí 66 shagart agus 56 easpag páirteach i gceardlann dhá lá i mBaltimore (Baile an Tí Móir?) an deireadh seachtaine seo caite leis an gceird sin a fhoghlaim.

Tá go maith agus níl go holc. Ach cad é an Ghaeilge ar exorcist, in ainm Dé? Deir de Bhaldraithe gur cheart dúinn eacsaircistí a thabhairt ar an bhfeidhmeannach seo. Ach níor ghlac Ó Dónaill (FGB) leis an téarma seo. Níl dada le rá ag Pota Focal ná ag focal.ie, cé go bhfuil díbirt deamhan ag focal.ie ar exorcism.

Más fianaise mhaith an méid ainmneacha a bhí ar an exorcist i Sean- agus Meán-Ghaeilge, bhí cleachtóirí na ceirde seo níos coitianta sa mheánaois ná mar atá siad anois: astarceist, esorcist, exarcistid, agus glantaid. Sin nó níl éinne ar aon intinn faoin ainm ceart le míle go leith bliain anuas!

yin agus yang

Tá an yin (dorcha / baineann) pas beag tanaí sa ghrianghraf seo, ach is beag an cat í Molly i gcomórtas lena deartháir.

nod leat

Ní dóigh liom go gcloistear na focail “nota bene” go minic, agus ní scríobhtar go minic iad ach oiread, ach feictear na litreacha “NB” nó “N. B.” minic go leor. “Tabhair aird ar an rud seo” an chiall atá leo. Ní deir éinne “en bí” ach oiread, ar ndóigh. An rud a chloistear i mBéarla, agus a scríobhtar freisin, ná “note that…”

Is é an leathbhreac Gaeilge de seo “tabhair faoi deara go/nach…” Maith go leor, ach tá sé seo beagáinín foclach i mo thuairimse. Tá rogha eile againn. Bhíodh an abairt “nod leat go/nach…” sách coitianta i nGaeilge Chlasaiceach. Tá sé le fáil fós in FGB, s.v. “nod”, leis an lipéad Lit.

Sílim go bhfuil sé thar am againn feidhm a bhaint as an abairt seo arís, i nGaeilge scríofa ar aon nós. Feicim go bhfuil tús curtha leis an athshlánú ag lucht Vicipéide in dhá alt ar na réaltbhuíonta: An Altóir agus An tAoire. Mar shampla:

“Nod leat go dtugtar an t-ainm céanna ar Gamma Boötis.”

amparsan agus ?

Ampersand an t-ainm atá ar an lógógram idir pay agus display san fhógra seo atá le feiceáil ar fud BÁC. Deir focal.ie gur cheart dúinn amparsan a thabhairt air i nGaeilge. Tá lógógram dár gcuid féin againn, ar ndóigh, atá le feiceáil thuas idir íoc agus taispeáin. Ach cén t-ainm atá air?

Tá an t-ainm ampersand réasúnta nua, dála an scéil. Bhíodh áit ag “&” mar an litir dheireanach den aibítir i scoileanna sa naoú haois déag. Nuair a d'aithrisídís mic léinn an aibítir, deiridís a, b, c, d ... x, y, z, and per se and. Is ó na ceithre fhocal seo ag deireadh na haithrise a tháinig ampersand.

Maidir leis an “amparsan Gaelach”, is nod é a tháinig ón Laidin. Is féidir é a scríobh leis an uimhir “7”, cé go bhfuil áit aige in Unicode ag pointe U+204A. Athraíonn an chuma atá air beagán ó chlófhoireann go clófhoireann: ⁊ ⁊ . Ach arís, cén t-ainm atá air?