Chinook Jargon

Thug mé cuairt ar Powell's Books, siopa leabhar ollmhór i bPortland, Oregon, Dé Máirt, mar a bhfuair mé seoid bheag ar bheagán airgid. Le bheith cruinn, is leabhar beag é (4" X 6", 84 lch.) agus níor thug mé ach $19.95 air, níos lú ná leabhar nua faoi chlúdach crua.

Mar a fheiceann sibh, foilsíodh beagán níos mó ná céad bliain ó shin é agus tá inscríbhinn ón údar ann.

Pidsean nó nasctheanga is ea Chinook Jargon, a bhíodh in úsáid ar fud an Phacific Northwest sa naoú haois déag mar nasc idir na bundúchasaigh (a raibh a lán teangacha éagsúla acu), na trádálaithe Ceanadacha (a raibh Fraincis mar phríomhtheanga acu) agus na Meiriceánaigh. Ní teanga chríochnaithe a bhí inti, ach creatlach gharbh nach raibh ach ± 600 focal agus gramadach an-simplí aici *. Chuir mé suntas di den chéad uair fiche bliain ó shin nuair a tháinig mé go Seattle ó Chalifornia. Cé nach gcloistear í níos mó, tá sí le feiceáil ar fud na háite ar an léarscáil. Mar shampla, thrasnaigh mé an abhainn Skookumchuck ar an mbealach go Portland. Is ionann “skookum” agus "cumhachtach” agus ciallaíonn “chuck” “uisce” **.

* “A grotesque jargon called Chinook is the lingua-franca of the whites and Indians of the Northwest. It is a jargon of English, French, Spanish, Chinook, Kallapooga, Haida, and other tongues, civilized and savage.”

- Theodore Winthrop, 1863

** skookum [skúkǝm] = “cumhachtach, láidir; osnádúrtha agus contúirteach” ó [skᵂəkᵂúm] = “diabhal” sa teanga Lower Chehalis

** chuck [čək] = “uisce” ó [č’aʔak] = “uisce, abhainn” sa teanga Nootka (Nuu-chah-nulth)

r rotunda

Chuir “Anonymous” (Fearn?) ceist orm maidir leis an ‘r’ seo seachtain nó dhó ó shin. “R rotunda” an t-ainm atá ag na clóghráfóirí air. Bhíodh sé sách coitianta i lámhscríbhinní ar fud na hEorpa tráth den saol, ní hamháin i LSS Gaelacha. Tagann sé ar lorg na litreach ‘o’ de ghnáth, ach faightear é freisin ar lorg litreacha eile a bhfuil an taobh deas díobh cruinn: p, b, etc.

“Gormlaith glórda”, sampla as an Leabhar Laighneach

Bhí an r rotunda le fáil i gcúpla clófhoireann luath freisin. Seo thuas leathanach as Lochrann na gCreidmheach, a cuireadh i gCló Gaeilge na Róimhe i lár an tseachtú haois déag. Tá an r le feiceáil faoi dhó ag deireadh an chéad pharagraf:

7 ór nolc féin do gheibhimid na fiachasa do bheith oraind.

NB: ór nolc = ónár n-olc

tré ársa

“Trí rud a thagann le haois:

dearmad agus ...

ní cuimhin liom an dá cheann eile.”

“Old Merlin” le Richard Svensson

ag cur thar maoil

Tógadh na pictiúir seo seachtain ó shin nuair a bhí an ghrian ag taitneamh. Tá craobh fhliuch ar an lá inniu agus deirtear nach mbeidh aon athrú ar an aimsir amárach. Tá sé 13°/55F anois díreach ag 4:45 i.n. *osna*

leagan cuileog

“An office worker was fined £50 for fly-tipping...”

Tharla sé i Havering, Sasana, ach is dócha gur thuig sibhse in Éirinn ar an toirt céard a bhí i gceist ... murab ionann agus mise, an Poncán bocht. Tá's agam céard is “cow tipping” ann, cinnte. Ach conas a leagtar cuileog?

“Sacred Cow Tipping” an teideal ar an gceann seo!

Daoibh siúd atá in amhras faoi “cow tipping”, is miotas é ceart go leor, murab ionann is “diúscairt mhídhleathach”, téarma stuama nach bhfuil filíocht dá laghad ag baint leis, faraor.

The Rational Optimist

Deir Matt Ridley go bhfuil rath ar an gcine daonna inniu nach raibh orainn riamh roimhe agus go bhfuil an rathúnas ag méadú. Tagann sé ó chuile dhuine a bheith ag obair do chuile dhuine eile.

Thosaigh sé seo 100,000 bliain ó shin le dhá rud: (1) malartú earraí is seirbhísí, agus (2) speisialtóireacht. Saghas “inchinn comhchoiteann” a d'fhás astu seo. Tig linn pinn luaidhe, na mílte acu, a dhéanamh gan dua. Ach níl duine aonair againn in ann fiú is peann luaidhe amháin a dhéanamh leis féin “ón talamh aníos” gan dua dochreidte. Séard atá againn de bharr an chomhair seo ná caighdeán maireachtála atá ag síor-fheabhsú.

Tá muid níos spleáiche ar a chéile ná riamh. Tá níos mó muiníne againn as a chéile ná riamh agus tá muid níos féile lena chéile ná riamh, creid é nó ná creid. Is cúis dóchais dúinn féin agus don phláinéad é seo.

Tá mé leath bealaigh tríd an leabhar anois. Scríbhneoir agus scéalaí an-éifeachtach é Ridley. Tá a chuid próis éasca a léamh agus tá fíricí agus/nó míniú agus/nó conclúid ar beagnach gach leathanach a choinníonn mo shúile ar oscailt agus m'intinn ag obair. Níl a fhios agam fós an bhfuil mé ar aon intinn le Ridley maidir leis na conclúidí uilig agus leis an anailís taobh thiar díobh. Ach mar a dúirt William Easterly sa léirmheas - sách beachtaíoch, dála an scéil - a scríobh sé ar an New York Times Dé Domhnaigh, “A High-Five for the Invisible Hand”, is fiú an leabhar seo a léamh “for its fascinating history of trade and innovation”.

Seo sliocht as a bhain gáire asam:

The Dark Ages were a massive experiment in the back-to-the-land hippy lifestyle (without the trust fund): you ground your own corn, sheared your own sheep, cured your own leather and cut your own wood. Any pathetic surplus you generated was confiscated to support a monk, or maybe you could occasionally sell something to buy a metal tool off a part-time blacksmith. Otherwise, subsistence replaced specialisation.

in Oregon, i Meicsiceo & in Éirinn

Tá an petroglyph seo le feiceáil ar chloch in oirdheisceart Oregon, a bhuí leis an suíomh seo. Ní fhaca mé patrún eile mar seo riamh ar chloch. Tá fiarláin, ciorcail, bíseanna, agus breacaireacht de chuile shaghas eile sách coitianta i gclochscríbhinní an Great Basin, ach is neamhghnách amach é an píosa cuasa-fhrachtal (quasi-fractal) seo.

L&L Site 176

Tá patrún an-chosúil leis seo le feiceáil i riocht eile in áiteanna eile, áfach. Seo ojo de dios, rud a dhéanann na daoine Huichol i Meicsiceo:

... agus féach uimhir a cúig ar an leathanach seo, cros Bríde ó Cho. Ard Mhacha:

Cén fáth a gcuireann an patrún seo gliondar orm?