12 Meitheamh 2010

scéal i mbeagán focal


Eitleog is ea an “an long fa seól isinn aer” seo.

Tháinig an scéilín seo, a bhfuil 658 gcarachtar ann, ón lámhscríbhinn Edinburgh 26. Chuir Kuno Meyer eagar air in Anecdota from Irish Manuscripts.

Lá n-áen robátar muintear Clúana a n-oireachtus for urrlár na cille. Amal bátor and for a ráithseachaibh co facatur an long fa seól úaistibh isinn aer, ocus sí ag siubhal amal beth foran fairgi. Ótcíat íaramh lucht na luingi an t-oirechtus 7 an aitreibh fuithibh, cuirit iarumh an acaire amach .i. leanaidh an t-acaire thís for urlár na ecailsi, cor gabhsat na cléirigh hé. Tig fear anúas asan luing a ndeghoidh an acaire 7 mar budh uisgi dó, is amlaidh bói oc snám, co ríacht an acaire go bert tis [sic] é íarumh. 'Ar Dia frib! légidh úaib mé!' ol sé, 'úair atáthur ocum báthadh agaib'. Luid úaithibh íarsin for snám isi[n] aer cédna 7 a acaire lais 7 rl.

Agus seo é an dán a rinne Seamus Heaney as, a bhfuil 546 charactar ann:

The annals say: when the monks of Clonmacnoise
Were all at prayers inside the oratory
A ship appeared above them in the air.

The anchor dragged along behind so deep
It hooked itself into the altar rails
And then, as the big hull rocked to a standstill,

A crewman shinned and grappled down the rope
And struggled to release it. But in vain.
'This man can't bear our life here and will drown,'

The abbot said, 'unless we help him.' So
They did, the freed ship sailed, and the man climbed back
Out of the marvellous as he had known it.

Tá mé cinnte go mbeadh muid in ann é seo a insint go héifeachtach i Nua-Ghaeilge i níos lú ná 300 carachtar. Seo leagan den scéilín i dteanga an lae inniu a fhanann chomh gar agus féidir leis an mbunleagan. Dála an scéil, is féidir na carachtair i bpíosa scríbhneoireachta a chomhaireamh go héasca anseo. Tá 696 sa cheann seo:

Lá amháin bhí muintir Cluana in oireachtas ar urlár na cille. Nuair a bhí siad ag díospóireacht ann chonaic siad an long faoi lán seoil os a gcionn san aer, agus í ag siúl amhail dá mbeadh sí ar an bhfarraige. Ansin feiceann lucht na loinge an t-oireachtas agus an t-áitreabh fúthu. Cuireann siad an an t-ancaire amach. Síneann an t-ancaire síos go dtí urlár na heaglaise agus ghabh na cléirigh é. Tagann fear anuas as an long i ndiaidh an ancaire. Agus mar ba uisce dó is amhlaidh a bhí sé ag snámh gur shroich sé an t-ancaire agus gur rug sé air ansin. “In ainm Dé, ligigí uaibh mé,” ars eisean, “óir tá mé do mo bhá agaibh!” Chuaigh sé uathu ansin ag snámh san aer céanna agus a ancaire leis.

11 Meitheamh 2010

beagán níos faide ná Twitterature



Luaigh mé an t-alt le James Poniewozik ar Twit Lit (scéalta a ríomhtar le 140 carachtar nó níos lú) ar Chín Lae Uí Reachtair an lá cheana, ó tharla go raibh litríocht agus léirmheastóireacht faoi chaibidil aige. Fuair mé múnla nua litríochta eile ar an idirlíon inniu: an Matchbook Story. Séard atá ann ná scéal a insítear le 300 carachtar nó níos lú agus a chlóbhuailtear ar matchbooks. Seolfar an dara huimhir den “iris liteartha” seo i Santa Cruz, California, ar an gcéad lá den mhí seo chugainn.

An bhfuil Éire réidh lena leithéid? I nGaeilge?

BP



Is cosúil gurb ionann BP agus British pensions chomh maith le British Petroleum. Ní raibh a fhios agam sin go dtí inniu. Is cosúil go bhfuil an fhearg ar an taobh seo den Atlantach ag cur imní ar pholaiteoirí agus ar infheisteoirí ar an taobh eile. Buachaill bán agus cash cow de chuid na gcistí pinsean is ea BP le fada an lá thall ansin. Ach - hello! - níl aon rud cinnte sa stocmhargadh.

pelvic inlet depth index




Pelvic inlet depth index: téarma nach bhfuil ag focal.ie. D'fhoghlaim mé inné é agus mé ag éisteacht* le leabhar nua, Pandora's Seed le Spencer Wells. Píosa deas popular science atá ann. Níl a fhios agam conas é sin a rá i nGaeilge ach oiread. Maidir le popular culture, tá na roghanna seo a leanas ag focal.ie:

cultúr pobail
cultúr coiteann
cultúr na ndaoine
cultúr an phobail

Pé scéal é, is cosúil -- agus ní eolas nua é seo -- go raibh coirp níos folláine ag ár sinsir i bhfad ó shin roimh an réabhlóide neoilití, nuair a bhí chuile dhuine ina fhiagaí/cnuasaitheoir. Scríobh Jared Diamond alt faoi seo, “The Worst Mistake in the History of the Human Race”, fiche trí bliana ó shin.

Bhí a fhios agam ó altanna mar seo go raibh muid níos bige mar fheirmeoirí ná mar a bhí muid mar shealgairí. Ní raibh a fhios agam go raibh breith clainne níos éasca agus níos sábháilte ag an am sin freisin. Tá an cine daonna níos airde arís inniu, faoi dheireadh thiar thall. Ach níl an pelvic inlet depth index chomh hard fós agus a bhí sé 10,000 bliain ó shin.

* Tá an closleabhar níos saoire ($14.95 ó iTunes) ná an leabhar clóite ($26.00, ach $15.21 ó Amazon).

10 Meitheamh 2010

beoir + fíon + meá =



Mar a deir an lipéad, tá an leann seo déanta as eorna, mil, fíonchaora agus cróch. Bhí sé againn ag dinnéar aréir in éindí le polenta le hanlann marinara, cál catach bruite go mall le bagún agus oinniún, agus borsch biatais fuar ón oíche roimhe le daba fial de iógart Gréagach.

Conas a bhí sé? Go hálainn! Leann a bhí ann, gan dabht dá laghad, ach an-mhín agus beagáinín milis. Chuir sé gewürtztraminer Alsáiseach i gcuimhne dom. Fuair na grúdairí ag Dogfish Head an t-oideas ó sheandálaí móilíneach (molecular archaeologist) a rinne anailís ar iarsma den deoch a bhí fágtha i soithí cré ó thuama ón ochtú haois BC i nGordium sa Tuirc.

09 Meitheamh 2010

rune around



Cloch rúnscríbhinne í seo. Tá sí suite i Skåäng, sa tSualainn. Ní raibh mé riamh sa tír sin, ach is cosúil go bhfuil na clocha seo le fáil ar fad na háite. Tá an inscríbhinn seo inléite gan dua. Ach deir Marco Bianchi, saineolaí i dteangacha Nordacha, nach bhfuil ach gibris ar chuid acu.

Uaireanta ní raibh na daoine a ghrean iad in ann scríobh dáiríre, agus ní raibh an gnáth-Víkingr in ann na litreacha a léamh. Ach bhí chuile dhuine sásta mar sin féin toisc go raibh ardghradam ag baint leis an gcloch féin a bheith ann.

Smaoinigh, mar shampla, ar na daoine sa lá atá inniu ann a bhfuil tatú orthu i dteanga/script choimhthíoch nach dtuigeann siad ar chor ar bith, tatúnna atá lochtach nó áiféiseach sách minic. Ach tá na daoine a cheannaigh iad breá sásta leo mar sin féin.

Mar a dúirt mé, tá an ceann seo inléite. Séard atá scríofa air ná:

+ gnubha ÷ liþ : raisa : stain : þinsa : hibtiR : kulaif : bruþur sin han : antaþis : austr : at þikum

.i.

Gnupa let ræisa stæin þennsa æftiR Guðlæif, broður sinn. Hann ændaðis austr at þingum.

.i.

Thóg Gnúpa an chloch seo i gcuimhne Gulleifr, a dheartháir. Fuair sé bás thoir sa Dáil.

07 Meitheamh 2010

Spanglish arís



In alt faoin gcumann seo ar an Wall Street Journal inniu, d'aistrigh siad “Asociación Amigos del Ferrocarril Belgrano” mar “Amigos of the Belgrano Railroad Association”. Ní dóigh liom go bhfuil mórán Béarlóirí abhus anseo i SAM nach dtuigeann na focail amigo, dinero, agus mañana. Is cosúil gur focal Béarla anois é an chéad cheann seo dar leis an WSJ.

Spanglish abú!