“Is breá liom do hata, a stór!”

An bhfuil músaem na mítéar áit éigin sa Vatacáin, nó céard a tharlaíonn dóibh?

sagart in uimhir a 3 ar an léarscáil

Cliceáil ... (is mór an comhad é seo!)

Thug sagart i Massachusetts, James J. Scahill, seanmóir inné ina ndúirt sé gur mithid do Bhenedict éirí as an bpápacht. Ní mó ná sásta a bhí urlabhraí na deoise -- iontas na n-iontas. Ach sheas a phobal ag bualadh bos dó tar éis na seanmóire.

Is as mo sheanchóip de An Béal Bocht a tháinig an léarscáil thuas. Is trua nach bhfuil Myles ann fós le focal nó trí a scríobh faoi na himeachtaí seo.

iarratas

Aodh Mac Cathmhaoil

(nó Mac Aingil, an leasainm a bhaist a chuid mac léinn air)

An bhfuil fáil ag éinne ar Scáthán shacramuinte na haithridhe le Mac Aingil? Níl sé agam agus tá suim agam i gcomhthéacs an nath seo, “Ní bheantar a hainm don bhairíghin,” atá ag líne 4733.

beoir san fholcadán

Seo rann a tháinig anuas chugainn mar nóta imill sa Leabhar Breac.

Ni mochin

nech nosfothraic natib dig ;

Phléigh mé an chéad leathrann seo anseo.

Ach d'fhág mé an dara leathrann gan phlé. Is mithid é a phlé anois.

Maidir leis an litriú, níl ach nod amháin sa dá líne seo, an rud atá beagán cosúil leis an uimhir 3. Seasann sé seo do ‘-us’.

Tá rud eile sa rann seo nach bhfuil againn níos mó sa teanga: an forainm iontáite. Focal ilchruthach é an créatúr seo: no-s-B, dian-os-B, no-dus-B, man-us-B, nach-as-B. Is ionann an chuid throm díobh seo agus “him” nó “himself”. Tagann an briathar “B” ina dhiaidh.

Dála an scéil, is sampla maith de Mheán-Ghaeilge é seo.

Sanas Cormaic 1191

Cliceáil etc.

Seo iontráil eile as Sanas Cormaic. Tá an ceann seo le fáil i lámhscríbhinn ón séú haois déag. Tá an téacs céanna le fáil in Leabhar Buí Leacain, a scríobhadh faoi thús an chúigiú haois déag. Is dócha go bhfuil an teanga níos sine ná sin, áfach. Maidir le stair Shanas Chormaic, dúirt Paul Russell an méid seo in A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland (Oxford, 2005):

“... the processes of the compilation of Cormac's Glossary were very complex and seem to have involved amalgamation and re-editing material from a range of sources.”

Sanasaíocht an fhocail “sionnach” atá againn anseo. Is cliste an míniú é seo, bíodh is nach bhfuil aon bhunús leis ó thaobh na teangeolaíochta de.

NB: tá áit amháin sa téacs mar a bhfuil ‘s’ amháin in áit an dá ‘s’ atá ag teastáil. Ní dóigh liom gur gá dúinn é a aistriú len é a thuiscint. Is dócha gur leor é a athscríobh.

Cú Chulainn?

Is cosúil go bhfuil Séadanta ar tí cú cosanta an cheardaí, Culann, a mharú lena dhá láimh (insint amháin) nó lena shliotar (insint eile -- ós rud é go mbíonn dhá insint ar chuile scéal i gcónaí) :

Mad íar n-arailiu, immurgu, is a líathróit ro lá-som inna béolu co rruc a inathar trít.

De réir leagan eile, áfach, is é a liathróid a chuir seisean ina bhéal gur rug sí a ionathar tríd.

Bhí Culann croíbhriste nuair a maraíodh a chú. Dúirt Séadanta go gcosnódh sé tailte an cheardaí go dtí go mbeadh coileán tógtha leis an bhfeidhm sin a dhéanamh. Agus is mar sin a fuair Séadanta a ainm nua, Cú Chulainn.

Ach... bhí Séadanta ina ghasúr nuair a rinne sé an méid seo uilig, idir sé agus ocht mbliana d'aois más fíor do na scéalta. Tá an Séadanta seo beagán níos sine agus níos téagartha a déarfainn!

(Ní rud nua é an fógra seo thuas, ach ní fhaca mé go dtí inniu é, a bhuí le ball den liosta Old-Irish-L.)

Sean-Ghaeilge in úrscéal Béarla

Rinne Aonghus tagairt d'úrscéal do dhaoine óga atá scríofa i mBéarla ach a bhfuil abairtí Gaeilge ann (má thuigim i gceart é). Dúirt sé go bhfuil sé “idir dhá chomhairle faoi nithe mar seo.” Níl fadhb ar bith agam leis na giotaí Gaeilge sa chás seo, ós é Gabriel Rosenstock a sholáthair iad. Ditto na tatúnna ar dhaoine gan Ghaeilge má tá siad scríofa i gceart, ar nós an gceann seo. Dea-bholscaireacht atá sa leithéid, feictear domsa.

Pé scéal é, chuir an méid seo úrscéal eile do dhaoine óga i gcuimhne dom: Stormriders le Anna Ciddor a tháinig amach sé bliana ó shin. Tá sé suite in aois na nUigingeach (nó na Vikings, mura féidir leat do theanga a chur thart ar an bhfocal sin!) agus tá lead Éireannach, Dúngal, i lár an scéil. Agus labhraíonn sé Sean-Ghaeilge cúpla uair. Bhí lámh agam sna habairtí seo, mar sin tá mé sásta leo. Agus ní minic a fhaigheann Sean-Ghaeilge bolscaireacht ar chor ar bith, go háirithe san aoisghrúpa 9-12.