‘g’ barócach

- ngo -

- ighe -

an naomhluan

Comhfhocal is ea “naomhluan”, ó “naomh-” + “luan”. Is focal ársa é “lúan / lón” a chiallaíonn “dealramh, solas” de réir dealraimh (gabh mo leithscéal). Ní fheictear é ach in éindí leis an dara focal “láith” nó a leathbhreac. Dar le DIL, is some kind of radiation (?) above the head of a warrior in battle é an “lúan láith”, nó sorte d'auréole qui ne s'effacera pas qu'à sa mort.

Atracht in lúan láith asa étun comba sithethir remithir airnem [leg. airtem] n-óclaích.

D'éirigh an luan láith as a éadan go raibh sé chomh fada agus chomh ramhar le dorn óglaigh.

(LU 6470-71, faoi Chú Chulainn)

Anois, ba mhaith liom dul i bhfad ó bhaile le cúpla léaráid den “luan” a sholáthar. Is é sin le rá, i bhfad ó bhaile ón Táin ach ní i bhfad ó mo bhaile féin, mar is ó Iarthuaisceart Mheiriceá do na peitriglifeanna seo. Tá an rayed arc seo an-choitianta ar an gColumbia Plateau.

Uaireanta ní hé an “lúan láith” a éiríonn os cionn an ghaiscígh ach “a éan gaile”:

Is and sain trá tanic a bruth 7 a bríg 7 a mórḟerg in miled Hercoil 7 atrácht a én gaile ósa anáil co mbuí for forlúamain imma chend.

Ansin tháinig bruth agus brí agus mórfhearg an ghaiscígh Earcail, agus d'éirigh a éan gaile os cionn a anála go dtí go raibh sé ar foluain timpeall a chinn.

(LL 31414-15)

Agus anois, ba mhaith liom cuairt a thabhairt ar Iardheisceart Mheiriceá, mar a bhfuil a lán daoine le feiceáil a bhfuil éan ina shuí ar a gceann, nó in áit a gceann.

Is ionadh liom chomh tras-chultúrtha agus atá na móitífeanna seo, an luan láith / naomhluan agus an t-éan gaile!

aistriúcháin & aisteachas

Seo abairt as Recension 1 den Táin, an leagan de atá i Leabhar na hUidhre:

Gabais dano medb for gressacht loich

Focal ar fhocal i nGaeilge an lae inniu:

Ghabh ansin Meadhbh ar ghríosacht Lóich.

Nó i bhfocail eile:

Ansin thosaigh Méabh ag gríosú Lóich.

Tá dhá aistriúchán den Táin ar fáil go forleathan anois, The Tain le Thomas Kinsella, agus The Táin le Ciaran Carson. An abairt seo sa chéad cheann:

Then Medb began to incite Lóch.

Agus sa dara ceann:

So Medb began to pressurize Lóch.

Is aisteach go deo í an abairt seo i mo chuid Béarla. Déanaimid idirdhealú ar to pressurize agus to pressure abhus anseo i Meiriceá. Is ionann pressurize agus an rud a dhéantar leis an aer in eitleán nó i spás eile mar sin. Agus is ionann “don't pressure me” agus “ná cuir brú orm”. So Medb began to tighten the gaskets on Lóch an fill him with air. (!)

blagadóir ar iarraidh

Cá bhfuil Tadhg?

rann eile a bhfuil uimhreacha ann

Ata liumsa tormach ruisc.

Tá méadú radhairc agam.

feighe ní tuband ré ní.

Féighe (= grinneas) ní bhaineann le (haon) rud.

a haen and dar liumsa dhó.

A haon ann, dar liomsa dhó.

a dhó ann dar liumsa trí.

A dhó ann, dar liomsa trí.

Seo rann eile sa láimh chéanna sa LS chéanna ón 15ú haois (?). Is breá liom an lámh seo. Tá fuinneamh agus beocht inti, agus mírialtacht freisin, nach bhfuil le feiceáil i lámh stuama na scríobhaithe nuair a bhíonn siad i mbun oibre ag cóipeáil leabhar. Tá mé i ngrá leis an bhfocal deireanach, “trí”!

ogham sa charrchlós 2

Tá mé faoi chomaoin ag an Dubhaltach as an ngrianghraf a tweakáil! An-jab!

NB: Is ionann V agus F anseo. Fuair mé an clár seo ó Íomhánna Google. Tá cúpla litir ann nach bhfuil gá leo dáiríre sa tSean-Ghaeilge, mar atá NG, Z (SS), Q. Cumadh an aibítir seo ar dtús le haghaidh teanga a dtugann na scoláirí Gaeilge Ársa nó Primitive Irish uirthi.

ogham raithní

Is mar seo a scríobhtar "fáilte" in oghaim, a Dhubhaltaigh, ag léamh ó bhun go barr. :-)